وظیفه دسته موتور چیست؟
به عبارت سادهتر، باید گفت که دستهموتور یک عایق یا ضربه گیر پلاستیکی است که موتور را به شاسی بهشکل فیزیکی متصل میکند. کار اصلی آن نگهداشتن موتور در جای اصلی و درست خودش است. درعینحال، لرزشهایی را که به دلیل فعالیت موتور ماشین ایجاد میشود نیز جذب میکند تا به دیگر اجزای داخل کاپوت سرایت نکند. به این ترتیب، لرزشهای بدفرم و صداهایی را که به خاطر احتراق در داخل موتور ایجاد میشود، از افراد داخل کابین ماشین دور نگه میدارد.
انواع دسته موتور
تا اینجا بررسی کردیم که دسته موتور چیست و چه وظایفی دارد. اما این دستهموتور با وجود وظیفه مشخص، انواع مختلفی دارد:
دستهموتورهای پلاستیکی معمول
این رایجترین نوع دستهموتور است که تقریباً در همه ماشینهای امروزی ازجمله دسته موتور پراید، سمند، ال 90، پژو 405 و… دیده میشود. از پلاستیک بادوام ساخته شده است و روشی مقرونبهصرفه و ساده برای جذب لرزشها به شمار میآید.
دستهموتورهای هیدرولیک
این نوع دارای محفظه پرشده از مایع است که در جذب ارتعاشات توانایی بالاتری دارد. از این دستهموتور معمولاً در خودروهای پیشرفتهتر استفاده میشود؛ یعنی در کشورهایی که راندن خودروی لاکچری رواج بیشتری دارد و رانندگی نرم و راحت اهمیت بیشتری پیدا میکند. طبیعی است که این نوع از دستهموتورها ضمن داشتن مزایای بیشتر، گرانتر هم باشند.
دستهموتورهای صلب
در وسایل نقلیهای که عملکرد مطلوبی از آنها انتظار میرود، مانند ماشینهای مسابقهای، از نوع صلب استفاده میکنند. این نوع از فلز صلب یا مواد پلییورتان ساخته میشود و ویژگی اصلی آن پایداری شدید است.
دستهموتورهای اکتیو
این نوع دستهموتورها بهشکل الکترونیکی کنترل میشوند و برای بهینهشدن جذب ارتعاشات، سختی آنها در لحظه بسته به وضعیت موتور تغییر پیدا میکند. معمولاً از این دستهموتور در ماشینهای ردهبالا مانند ماشینهای برقی و هیبرید استفاده میکنند.
نشانهها و علائم خرابی دسته موتور چیست؟
ازآنجاکه میدانیم دسته موتور کجاست و چه کاری انجام میدهد، مشخصاً خرابی آن نیز وضعیتی عکس به بار میآورد و راحتی و نرمی رانندگی را از بین میبرد:
آسیب فیزیکی واضح
خوردگی، تاببرداشتگی و ترک در بخش پلاستیکی دستهموتور یعنی این قطعه دیگر توانایی پایدار و ثابتنگهداشتن موتور را ندارد. اگر سراغ تعویض دسته موتور نروید، ممکن است به آسیبهای دیگری منجر شود. مانند نشتی از درپوش واشر سرسیلندر یا ترکهای فشاری در منیفولد موتور.
آسیب به اجزای دیگر
وقتی دستهموتور خراب میشود، موتور ماشین که حالا آزاد و مهارناپذیر شده به اجزای کناریاش آسیب وارد میکند. تسمه فن یا شلنگهای رادیاتور را بررسی کنید؛ زیرا اولین اجزایی هستند که در اول صف خرابشدن بعد از خرابی دستهموتور قرار دارند.
علائم خرابی دسته موتور گیربکس را هم شامل میشود. در اثر حرکت یا جابهجایی زیاد موتور، ممکن است دسته موتور یا نقاط اتصال خم شوند و تاب بردارند و این باعث اختلال در عملکرد دستهدنده و کلاچ و حتی نشت مایع یا آسیب به سینی موتور و گلگیرها شود.
ایجاد صداهای نامعمول
طبیعی است که وقتی دستهموتوری در کار نباشد یا درست کار نکند، با حرکت زیاد موتور، صداهای زیاد و قابل توجهی نیز تولید میشود. اگر دستهموتور خراب شده باشد، وقتی گاز میدهید، دنده عوض میکنید یا پدال ترمز را فشار میدهید، صداهای بنگ یا ضربهمانند خواهید شنید. این صداها از برخورد موتور با اجزای کناریاش مانند انژکتورها و… ایجاد میشود.
لرزش زیاد
وظیفه اصلی دسته موتور چیست؟ جذب ارتعاشات حاصل از فعالیت موتور. پس وقتی نباشد، یکی از نشانههای واضح نبود آن، تجربه لرزشهای زیاد هنگام رانندگی است؛ طوری که این لرزشها روی فرمان و داشبورد، بهویژه هنگام درجاکارکردن یا استفاده از کولر بهشدت احساس میشود. بااینحال، این لرزشها فقط نمیتواند به خاطر خرابی دستهموتور باشد. مواردی مانند بالانسنبودن لاستیکها، مشکلات سیستم اگزوز، سیستم تعلیق فرسوده و… نیز چنین لرزشهایی ایجاد میکنند.
دلایل خرابی دسته موتور چیست؟
دستهموتور معمولاً برای ۵ تا ۷ سال عمر طراحی شده است؛ بنابراین فرسودگی بر اثر گذر زمان کاملاً طبیعی است. اما عوامل دیگری نیز وجود دارند که میتوانند باعث خرابی زودتر دستهموتور شوند:
فرسودگی عادی
پلاستیک دستهموتور عمر محدودی دارد، بهویژه در شرایط پرفشار مثل نگهداشتن موتور در جای خود. با گذشت زمان، خاصیت ارتجاعیاش را از دست میدهد، ترک میخورد یا ساییده میشود.
نشتی مایعات
اگر دستهموتور از نوع هیدرولیکی باشد، ترکهای کوچک باعث نشت مایع داخل آن میشود و حرکت موتور را بیشتر میکند. همچنین، نشت مایعات از سایر قطعات موتور مثل روغن یا ضدیخ میتواند روند فرسودگی را سرعت دهد؛ زیرا این مایعات لاستیک را تجزیه میکنند.
تصادف
حتی اگر خفیف باشد میتواند بهسرعت دستهموتور را جابهجا یا خراب کند. اگر تصادف کردهاید، همیشه باید خودرو را از نظر آسیبهای داخلی بررسی کنید. اگر هم قصد خرید خودروی دست دوم دارید، حتماً از سابقه کامل آن مطمئن شوید و قبل از رانندگی با آن بررسیهای لازم را انجام دهید.
عادتهای رانندگی تهاجمی
رفتارهایی مانند شتابگیری شدید یا ترمزهای ناگهانی فشار بیشتری به دستهموتور و سایر قطعات وارد میکند.
نصب اشتباه دستهموتور
این کار نیز میتواند باعث خرابی زودهنگام آن شود. با اینکه میتوانید خودتان دستهموتور را تعویض کنید، بهتر است در صورت مشاهده علائم حرکت بیشازحد موتور، یک متخصص نصب آن را بررسی کند.
دستهموتور در صنایع دیگر
دستهموتور فقط در خودروهای سواری وجود ندارد. آنها در صنایع دفاعی، هوافضا و صنایع ریلی هم نقش مهمی ایفا میکنند. برای مثال، موتورهای هواپیما روی سیستمهای ویژهای بهواسطه چیزی شبیه دستهموتور نصب میشوند که پایداری و ایمنی در شرایط بسیار سخت را در اولویت قرار میدهند. به همین شکل، لوکوموتیوهای راهآهن به دستهموتورهایی نیاز دارند که بتوانند لرزش و فشار مداوم را تحمل کنند.
در ماشینآلات صنعتی نیز از دستهموتورها برای کاهش لرزش و ایجاد عملکرد نرم موتورهای سنگین استفاده میشود. جنس مواد و طراحی این دستهموتورها متناسب با نیازهای خاص هر کاربرد انتخاب میشود که نشاندهنده کاربرد گسترده و اهمیت زیاد آنهاست.
نتیجهگیری
در این مطلب بررسی کردیم که دسته موتور چیست و چند نوع دارد. نکته مهم درباره دستهموتور این است که خرابی آن بهمحض بازکردن کاپوت و گوشدادن به صداها و تکانها قابل تشخیص است؛ زیرا موتور ماشین روشن اگر روی یک دستهموتور سالم قرار نگرفته باشد، آنقدر مشکلات واضحی ایجاد میکند که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.
