ازآنجاکه کاتالیزور دائم در معرض ذرات سمی و دوده ناشی از احتراق است، به مرور زمان کثیف میشود یا میگیرد و به تمیزکاری نیاز دارد. بنابراین، بهتر است براساس عوامل زیر برای تمیزکردن آن اقدام کنیم:
براساس کارکرد
بهطور کلی توصیه میشود که کاتالیزور خودرو در هر ۳۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر سرویس و بررسی شود. البته عوامل دیگر مثل کیفیت سوخت و نحوه رانندگی هم در این زمانبندی اثر دارد. برای مثال، اگر از بنزین بیکیفیت استفاده کنیم، رسوبات کربنی و ذرات روغن سریعتر روی این قطعه مینشینند و زودتر آلودهاش میکنند.
براساس نشانهها
وقتی کاتالیزور کثیف شود یا بگیرد، عملکردش دچار اختلال میشود و شاهد چنین نشانههایی خواهیم بود:
- شتاب و توان خودرو کاهش پیدا میکند؛
- مصرف سوخت برای جبران این افت قدرت افزایش مییابد؛
- دود اگزوز بوی نامطبوعی شبیه به بوی گوگرد یا تخممرغ فاسد میدهد؛
- گاهی هم چراغ چک موتور روشن میشود.
در صورت مشاهده این علائم میتوان حدس زد که با گرفتگی کاتالیزور یا خرابی آن روبهرو هستیم. در تعمیرگاهها برای اطمینان، از دستگاه تست سنسور اکسیژن استفاده میکنند. اگر مقدار اکسیژن ورودی و خروجی از کاتالیزور یکسان باشد، یعنی عملکرد آن درست نیست و نتوانسته است گازهای مضر را به گازهای کمضرر تبدیل کند. درنهایت، اگر مشخص شود که کاتالیزور فقط کثیف شده، میتوان آن را بهراحتی با شستوشو و تمیزکاری دوباره احیا کرد.
توجه: در صورتی که کاتالیزور آسیب فیزیکی دیده باشد، برای مثال بدنهاش زنگزدگی و خوردگی دارد یا صدای تقتق از داخل آن شنیده میشود، دیگر کاری از شستوشو برنمیآید. در این حالت باید به سراغ تعویض یا تعمیر کاتالیزور رفت.
۳ روش شستشوی کاتالیزور خودرو
همانطور که گفتیم، کاتالیزور خودرو بهمرور پر از دوده و ذرات آلاینده میشود. این آلودگیها مسیر خروج گازها را میگیرند و کارایی موتور را پایین میآورند. در این مواقع میتوان از روشهای زیر برای تمیزکردن کاتالیزور استفاده کرد:
شستوشو با محلول آب و شوینده معمولی
اولین روش شستشوی کاتالیزور خودرو استفاده از ترکیب آب و شوینده است که در آن باید حتماً کاتالیزور از خودرو جدا شود. برای این کار خودرو را با جک بالا میبرند، پیچ و مهرههای قطعه را باز میکنند و آن را بیرون میآورند. سپس این قطعه را در ظرفی حاوی آب و مقدار کمی شوینده ملایم (مثل مایع ظرفشویی و پودر لباسشویی) قرار میدهند. حدود ۲۴ ساعت در این محلول باقی میماند تا دودهها و جرمها از سطح شبکه داخلی آن جدا شوند. بعد از آن قطعه را کامل آبکشی و خشک کرده و دوباره در جای خودش نصب میکنند.
بسیاری از تعمیرکاران این روش را اصلاً توصیه نمیکنند؛ چون در مرحله اول باید قطعه باز شود و ممکن است در همین فرایند با کوچکترین ضربهای آسیب ببیند. ضمن اینکه آب و رطوبت ممکن است سبب زنگزدگی و آسیبدیدگی جدی شبکه فلزی داخل کاتالیزور شود.
استفاده از پاککننده مخصوص کاتالیزور (مکمل سوخت)
بهترین محلول شستشوی کاتالیزور این مکملها هستند که مخصوص زدودن جرم و رسوب این قطعه ساخته شدهاند. نحوه استفاده از این نوع محلول شستوشوی کاتالیزور هم راحت است. محلول را داخل باک بنزین میریزند و سپس رانندگی میکنند تا وارد سیستم سوخت خودرو شود و همراه با بنزین بسوزد.
ترکیبات آن همراه با گازهای خروجی از احتراق به کاتالیزور میرسند. وقتی دور موتور بالا میرود (برای مثال بالاتر از ۳۰۰۰ دور بر دقیقه) و کاتالیزور هم به اندازه کافی داغ میشود، تمامی دودهها و رسوبات آن میسوزند و پاک میشوند.
در این روش لازم نیست کاتالیزور را از خودرو جدا کنیم و در صورتی که فرایند با موفقیت انجام شود، متوجه بهترشدن شتاب خودرو خواهیم شد. نکته مهم در شستشوی کاتالیروز با بنزین این است که حتماً باید از مکمل و محلول شستشوی باکیفیت و سازگار با نوع موتور استفاده کنیم. بعضی مکملها مخصوص موتورهای دیزلی هستند و برخی دیگر مخصوص موتورهای بنزینی. یکسری از این مکملها هم برای هر دو نوع موتور کاربرد دارند.
استفاده از دستگاههای کاتالیزور شور
در تعمیرگاههای حرفهای تهران و دیگر شهرها، این روزها از دستگاههای مخصوص شستوشوی کاتالیزور استفاده میشود. این دستگاهها در ۳ مرحله با مواد پاککننده مخصوص، کاتالیزور را میشویند و تمامی رسوبات و آلودگیهای آن را از اگزوز به بیرون میفرستند. در این روش هم لازم نیست کاتالیزور از روی خودرو جدا شود و همین، فرایند کار را سرعت میبخشد.
هزینه شستشوی کاتالیروز با دستگاه بسته به نوع خودرو و میزان گرفتگی کاتالیزور چیزی بین ۶۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان است. البته سرویس کاتالیزور خودروهای لوکس تا ۵ میلیون هم محاسبه میشود. هر مرکز شستشوی کاتالیزور با توجه به مهارت پرسنل، کیفیت یا مدل دستگاه و معیارهای خاص خود قیمت تعیین میکند.
اسید، تینر و جوهر نمک ممنوع!
فکر شستشوی کاتالیروز با تینر ۲۰۰۰۰، تینر و اسیدهای صنعتی را باید کامل از ذهن خود بیرون کنیم. متأسفانه برخی افراد بهجای محلول شستوشوی مخصوص، این مایعات را در باک بنزین میریزند. با این تصور اشتباه که قدرت پاککنندگی بالایی دارند و میتوانند تمام رسوبات و آلودگیهای داخل کاتالیزور را پاک کنند.
شاید این محلولها بتوانند در همان ابتدا این جرمها را از بین ببرند. اما یادمان باشد که خاصیت خورندگی بسیار بالایی هم دارند و به همین دلیل ممکن است به اجزای حساس سیستم سوخت مثل انژکتورها، پمپ بنزین و لولهها آسیب جدی و جبرانناپذیری وارد کنند.
حرف آخر
با روش شستشوی کاتالیزور خودرو آشنا شدیم. پس بهتر است بهجای حذف کاتالیزور، در زمان مناسب برای تمیز کردن آن اقدام کنیم. حتی اگر نمیخواهیم به تعمیرگاه مراجعه کنیم، میتوانیم خودمان با مکملهای مخصوص، این کار را انجام دهیم. فقط حتماً باید به دستورالعمل آنها دقت کنیم تا خودرو آسیب نبیند.
