اجزای کمپرسور کولر ماشین
کمپرسور کولر خودرو از قطعات زیر تشکیل شده است که هرکدام نقش مشخصی در فشردهسازی گاز مبرد و پمپاژ آن به سیستم تهویه دارند:
پولی کمپرسور
پولی بهوسیله تسمه به موتور وصل است و این قطعه است که نیروی چرخشی موتور را به مجموعه کلاچ کمپرسور منتقل میکند.
کلاچ و بوبین کمپرسور
با روشنشدن کولر، جریان برق اول به بوبین (سیمپیچ) میرسد و یک میدان مغناطیسی ایجاد میشود. این میدان صفحه کلاچ را به پولیِ در حال دوران میچسباند تا نیروی موتور به داخل کمپرسور انتقال یابد. درواقع، بوبین و کلاچ در کنار هم مثل کلید روشنوخاموش کمپرسور عمل میکنند.
شاتون و میللنگ
نیروی چرخشی موتور، میللنگ را میچرخاند و این قطعه این نیروی چرخشی را به حرکت رفتوبرگشتی شاتون تبدیل میکند. شاتون بازویی است که پیستون را به حرکت درمیآورد و درواقع اتصال بین پیستون و میللنگ را برقرار میکند.
پیستون و سیلندر
پیستون در داخل سیلندر کمپرسور حرکت میکند و با کمکردن حجم فضا، گاز مبرد را بهشدت فشرده میکند.
رینگهای پیستون
این رینگها دور پیستون قرار دارند و مانع از فرار گاز مبرد از اطراف پیستون و افت فشار میشوند.
سوپاپهای ورودی و خروجی
سوپاپ ورودی اجازه میدهد گاز مبرد با فشار پایین وارد کمپرسور شود و سوپاپ خروجی، گاز فشردهشده را با فشار بالا بهسمت دیگر اجزای سیستم کولر هدایت میکند.
لولههای ورودی و خروجی
این لولهها مسیر ورود و خروج گاز مبرد به کمپرسور هستند و ارتباط آن را با سایر بخشهای سیستم تهویه برقرار میکنند.
روغن کمپرسور
روغن مخصوص کمپرسور برای روانکاری قطعات متحرک آن استفاده میشود و از سایش، داغشدن و خرابی زودهنگام آنها جلوگیری میکند.
موتور الکتریکی (در خودروهای هیبریدی و برقی)
در خودروهای معمول، کمپرسور با نیروی موتور بنزینی کار میکند. اما در خودروهای هیبریدی و برقی اینطور نیست؛ در این خودروها کمپرسور کولر با یک موتور الکتریکی جداگانه کار میکند و عملکردی مستقل دارد.
بیشتر بخوانید: باورهای غلط استفاده از کولر خودرو
کمپرسور کولر ماشین برقی است یا گازی؟
در بخش اجزای کمپرسور اشاره کردیم که کمپرسورها بسته به نوع پیشرانه خودرو در ۲ دسته غیربرقی (مکانیکی) و برقی قرار میگیرند.
در خودروهای بنزینی و دیزلی، کمپرسور توان خود را مستقیم از موتور میگیرد. یعنی با روشنشدن موتور، کمپرسور هم از طریق تسمه شروع به کار میکند و سیستم کولر گازی فعال میشود. قیمت کمپرسور کولر خودروی بنزینی ارزانتر از نوع برقی است و به همین دلیل استفاده از آن در خودروهای معمولی رواج بیشتری دارد.
درمقابل، کمپرسور کولر برقی بدون وابستگی مستقیم به موتور کار میکند و انرژی خود را از برق میگیرد. این کمپرسور با برق ۱۲ ولت کار نمیکند؛ چون توان مصرفی آن زیاد است و در ولتاژ پایین به خاطر جریان زیادی که میکشد، به سیمکشی و قطعات حساس خودرو آسیب میزند. برای همین، این کمپرسور بیشتر در خودروهای هیبریدی و برقی به کار میرود که در آنها از موتورهای الکتریکی و ولتاژهای بالا استفاده میشود.
انواع کمپرسور کولر ماشین
کمپرسور کولر خودرو بسته به مکانیزم فشردهسازی گاز مبرد آن به ۳ دسته اصلی تقسیم میشود:
کمپرسور پیستونی
کمپرسور پیستونی قدیمیترین و رایجترین نوع کمپرسور کولر خودرو محسوب میشود. در این مدل، عمل فشردهسازی گاز توسط حرکت رفتوبرگشتی پیستون در داخل سیلندر انجام میشود.
این کمپرسور از ساختار ساده، استحکام بالا و قدرت خنککنندگی مناسبی برخوردار است و به همین خاطر در بسیاری از خودروها مورد استفاده قرار میگیرد. بااینحال، در مقایسه با مدلهای جدیدتر مصرف انرژی بیشتری دارد و صدای تولیدی آن هم بیشتر است.
کمپرسور اسکرال
کمپرسور اسکرال از دو قطعه مارپیچی (حلزونی) تشکیل شده که یکی ثابت و دیگری متحرک است. با حرکت مارپیچ متحرک، گاز مبرد بهسمت مرکز فضای مابین دو قطعه هدایت شده و بهتدریج فشرده میشود.
در این فرآیند خبری از حرکت ضربهای نیست و همهچیز نرم و یکنواخت انجام میشود. به همین دلیل، کمپرسورهای اسکرال صدای کمتر، لرزش پایینتر و بازدهی بهتری نسبت به مدلهای پیستونی دارند. البته قیمت کمپرسور کولر خودرو را هم باید در نظر بگیریم؛ این مدل گرانتر از مدلهای پیستونی است و هزینه نگهداری و تعمیر بیشتری هم دارد.
کمپرسور روتاری
در کمپرسور روتاری هم قطعهای تیغهدار به نام روتور در داخل محفظهای استوانهایشکل میچرخد. با چرخش روتور، گاز در فضای بین تیغهها محبوس و فشرده میشود.
این کمپرسور به خاطر طراحی فشرده و عملکرد یکنواخت، صدای کم و بازدهی خوبی دارد و چون ابعاد آن کوچک است، بیشتر در خودروهایی با فضای محدود و برخی خودروهای برقی به کار میرود. بااینحال، ساختار پیچیده آن باعث شده است قیمت خرید و هزینه تعمیرات آن بالاتر باشد.
نقدی و قسطی
علائم خرابی کمپرسور کولر ماشین
همانطور که گفتیم، کمپرسور نقشی حیاتی در کولر دارد. بنابراین اگر خراب شود، کل سیستم تهویه دچار اختلال خواهد شد. موارد زیر از مهمترین نشانههای خرابی کمپرسور کولر هستند:
- خنکنکردن یا ضعیفشدن عملکرد کولر؛
- قطع و وصل شدن مداوم کولر؛
- شنیدهشدن صداهای غیرعادی، تقتق یا زوزه از ناحیه کمپرسور؛
- نشت روغن کمپرسور از بدنه یا اتصالات آن؛
- خاموششدن ناگهانی کمپرسور در حین کار؛
- استشمام بوی سوختگی یا داغشدن بیش از حد کمپرسور؛
- افزایش مصرف سوخت در خودروهای دارای کمپرسور مکانیکی؛
- لرزش غیرعادی لولههای کولر یا یخزدگی آنها؛
- ضعیف یا قطع شدن فشار هوای خنک خروجی از دریچههای کولر؛
- خروج دود از دریچههای کولر ماشین بعد از روشنکردن آن.
علت خرابی کمپرسور خودرو
خرابی کمپرسور معمولاً ناگهانی نیست و به مرور زمان، به دلایل مختلفی اتفاق میافتد. در ادامه مهمترین علت قفل شدن کمپرسور کولر ماشین و خرابی آن را به زبان ساده بررسی میکنیم.
کمبود یا نشتی گاز مبرد
اگر گاز کولر کم شود، کمپرسور مجبور میشود بدون شرایط استاندارد کار کند. این موضوع باعث فشار زیاد به قطعات داخلی میشود و درنهایت ممکن است کمپرسور داغ کند یا حتی قفل شود. نشتی گاز یکی از شایعترین دلایل خرابی کمپرسور به حساب میآید.
شارژ بیش از حد گاز کولر
شاید عجیب به نظر برسد، اما گاز بیش از حد هم به کمپرسور آسیب میزند. وقتی فشار داخل سیستم بالا میرود، قطعات داخلی کمپرسور تحت فشار شدید قرار میگیرند و این فشار میتواند باعث علت سوپاپ زدن و حتی شکستن سوپاپها شود.
استفاده از روغن نامناسب یا بیروغنی
داخل کمپرسور باید روغن مخصوص وجود داشته باشد تا قطعاتی مثل پیستون و سوپاپها نرم کار کنند. اگر روغن نباشد یا از روغن اشتباه استفاده شود، اصطکاک بالا میرود و بهمرور باعث آسیب جدی و سوپاپزدن کمپرسور میشود.
کثیفی کندانسور یا گرفتگی مدار
وقتی کندانسور، اواپراتور یا فیلتر درایر کثیف یا گرفته باشد، گاز بهدرستی در سیستم گردش نمیکند. این موضوع فشار کاری کمپرسور را بالا میبرد و میتواند باعث داغشدن، افت راندمان و درنهایت قفلشدن کمپرسور کولر شود.
ورود براده و آلودگی به داخل کمپرسور
اگر داخل مدار کولر شسوشوی مناسبی انجام نشود، ذرات ریز فلز یا آلودگی وارد کمپرسور میشود. همین ذرات کوچک میتوانند به سوپاپها آسیب بزنند و باعث خرابی شدید کمپرسور شوند.
خرابی بوبین کمپرسور
بوبین کولر وظیفه درگیرکردن کلاچ کمپرسور را دارد. خرابی بوبین ممکن است به دلایلی مثل حرارت زیاد، اتصال کوتاه، نفوذ رطوبت یا آسیب فیزیکی اتفاق بیفتد. وقتی بوبین درست عمل نکند، کمپرسور مدام قطع و وصل میشود و همین موضوع فشار زیادی به آن وارد کرده و زمینه خرابیهای جدیتر را فراهم میکند.
برقرسانی ناقص به کمپرسور
ضعف در سیمکشی، خرابی رله یا نرسیدن برق مناسب باعث میشود کمپرسور نیمهکاره کار کند. این حالت باعث بالارفتن فشار، داغشدن کمپرسور و درنهایت سوپاپزدن یا قفلشدن آن میشود.
فرسودگی خود کمپرسور
در بعضی موارد، عمر کمپرسور به پایان رسیده و قطعات داخلی آن فرسوده شدهاند. در این حالت، حتی با شارژ گاز و روغن مناسب هم مشکل برطرف نمیشود و کمپرسور به تعمیر یا تعویض نیاز دارد.
حرف آخر
اگرچه قطعات مختلفی در سیستم تهویه نقش دارند، اما قلب تپنده این مجموعه کمپرسور کولر ماشین است؛ عملکرد درست آن یعنی گردش صحیح گاز مبرد، خنکسازی مؤثر کابین و رانندگی راحت در روزهای گرم. بیتوجهی به علائم اولیه خرابی یا استفاده از گاز و روغن نامناسب، میتواند به آسیبهای جدیتر و هزینههای سنگین منجر شود. بنابراین بهتر است سرویس دورهای و بررسی منظم این قطعه را جدی بگیریم و به کوچکترین نشانههای اختلال بیتفاوت نباشیم.
