سافاری در ایران به چه صورت است؟
در ایران، سافاری بیشتر بهشکل کویرنوردی یا طبیعتگردی با خودروهای آفرودی و دودیفرانسیل انجام میشود. مناطقی مانند کویرها، جنگلها، پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده از مقاصد محبوب این نوع سفر به شمار میروند. علاوه بر لذت رانندگی در مسیرهای خارج از جاده، تماشای آسمان شب، کمپینگ و عکاسی از طبیعت هم بخش مهمی از این تجربه محسوب میشود.
در سالهای اخیر، در برخی شهرهای جنوبی کشور مثل کیش، تورهایی با عنوان «سافاری» برگزار میشود که بیشتر شامل بازدید از جاذبههای تفریحی، فرهنگی و طبیعی شهر است. این تورها با مفهوم کلاسیک سافاری طبیعتمحور و آفرودی تفاوت دارند و صرفاً به دلیل ماهیت طبیعی بسیاری از جاذبهها، از عنوان سافاری برای آنها استفاده میشود.
ماشین سافاری چیست؟
ماشینهای سافاری برای رانندگی در مسیرهای سخت و ناهموارِ خارج از جاده طراحی شدهاند؛ مسیرهایی که اغلب خودروهای معمولی قادر به گذر از آنها نیستند.
این خودروها از قدرت بالایی برخوردار بوده و جانسخت هستند. همچنین، نسبت به خودروهای معمولی از سطح زمین ارتفاع بیشتری دارند تا بتوانند بدون آسیب از روی شن، ماسه، گل، سنگ و سایر ناهمواریها عبور کنند. جیپها، لندروورها، شاسیبلندهای آفرودی و وانتهای دودیفرانسیل مثل نیسان پاترول در این دسته قرار میگیرند. فقط برخی افراد برای افزایش تواناییهای حرکتی، این خودروهای خود را با تجهیزات اضافی مانند سپر فلزی، وینچ، باربند و تجهیزات کمپینگ مجهز میکنند.
انواع سافاری کدام است؟
سافاری در ایران و جهان به شکلهای مختلفی انجام میشود:
سافاری گیم درایو (Game Drive)
گیم در اینجا به حیوانات وحشی اشاره دارد و درایو به راندن و رانندگی. در این سافاری که رایجترین نوع آن محسوب میشود، سوار بر ماشین از زیستگاه طبیعی حیوانات میگذریم و به تماشای شیرها و زرافهها و دیگر موجوداتی که در اطراف خودروی ما هستند، مینشینیم.
سافاری گیم ویویینگ (Game Viewing)
این نوع از سافاری هم مانند گیم درایو است، با این تفاوت که بهصورت کنترلشده و بیشتر در مناطق حفاظتشده و پارکهای ملی اجرا میشود. اغلب هم تمرکز آن بر مشاهده و عکاسی از حیوانات در زیستگاه طبیعی آنهاست.
سافاری پرندهنگری
این سافاری مخصوص علاقهمندان به تماشای پرندگان است. در این سفرها شرکتکنندگان برای دیدن گونههای خاص پرندگان به تالابها، جنگلها یا مناطق حفاظتشده میروند.
سافاری در کویر
سافاری در کویر چیست؟ یکی از رایجترین و محبوبترین انواع سافاری در ایران است که با خودروهای آفرودی در تپهها و تلماسههای شنی و کویری انجام میشود و معمولاً با کمپینگ و شبمانی همراه است.
سافاری آبی
این سافاری در مناطق ساحلی، رودخانهای یا تالابی برگزار میشود و در آن با قایق، لنج یا سایر وسایل نقلیه آبی به دیدن ماهیها، پرندگان و گیاهان آبزی مثل مرجانهای دریایی میروند. تالاب میانکاله هم در صورت برخورداری از شرایط مناسب زیستمحیطی میتوانست ظرفیت برگزاری چنین سافاریهایی را داشته باشد.
سافاری دوچرخه
در این سفر، مسیرهای طبیعی با دوچرخههای کوهستانی طی میشود و به همین خاطر افرادی که به فعالیت بدنی و هیجان بیشتر علاقه دارند، این نوع سافاری را انتخاب میکنند.
سافاری هوایی (Fly-in Safari)
برخی مسیرها طوری هستند که خودرو امکان گذر از آنها را ندارد، یا دولت ترجیح میدهد برای محافظت و آسایش حیوانات چنین اجازهای ندهد. در این مناطق، بازدید از ارتفاع و با هواپیماهای کوچک یا بالگردها انجام میشود.
سافاری با اسب
در این نوع هم مشخص است که سوار بر اسب به طبیعتگردی و تماشای حیاتوحش میپردازیم و خودمان هم بخشی از این صحنه طبیعی خواهیم بود.
سافاری پیادهروی
در این روش، افراد با راهنماهای حرفهای بهصورت پیاده در طبیعت (بیشتر در مناطق محافظتشده و پارکهای ملی) حرکت میکنند و از نزدیک با پوشش گیاهی و جانوری آن ناحیه آشنا میشوند.
مقاصد سافاری در ایران کداماند؟
سافاری آفریقا مثل سفر به کنیا و تانزانیا در میان مردم ایران و جهان شهرت زیادی دارد. اما در خود ایران هم مناطق متنوعی برای سافاری وجود دارد؛ مناطقی با کلوتها، تپههای شنی، جنگلها و دشتهای پهناور. موارد زیر از مهمترین آنها به شمار میروند:
- کویر مرنجاب (کاشان)؛
- کویر شهداد (کرمان)؛
- کویر ورزنه (اصفهان)؛
- متینآباد (نطنز)؛
- کویرهای فهرج و شباهنگ (یزد)؛
- جنگل ابر (شاهرود)؛
- جنگلهای هیرکانی (گلستان)؛
- دشت لار (دامنه دماوند)؛
- ارتفاعات دالامپر (مرز ایران و ترکیه)؛
- دشت لوت و دشت کویر (کرمان)؛
- ابوزیدآباد (کاشان)؛
- ریگ جن (شرق یزد و کرمان)؛
- پارک ملی گلستان (گلستان)؛
- پارک ملی کویر (اسمنان)؛
- و منطقه حفاظتشده توران (خراسان).
در پارکهای ملی و برخی از این مناطق مثل دشتهای مرکزی و جنگلهای شمال میتوان گونههای نادر حیاتوحش، ازجمله یوز ایرانی، آهو و پرندگان بومی زیبا را هم مشاهده کرد.
برنامه سافاری چیست و چگونه انجام میشود؟
سافاری برنامهریزی دقیق میخواهد. این برنامه سافاری است که مشخص میکند شرکتکنندگان در طول سفر چه فعالیتهایی انجام میدهند، در چه مسیری میرانند و چه خدماتی دریافت میکنند. یک برنامه استاندارد بهطور معمول موارد زیر را شامل میشود:
- مسیر حرکت و مقصد؛
- زمان شروع و پایان سفر؛
- نقاط توقف برای استراحت یا عکاسی؛
- وضعیت کمپینگ یا محل اقامت؛
- بازدید از جاذبههای طبیعی یا زیستگاههای حیات وحش؛
- و نکات ایمنی پیش از حرکت و در حین سفر.
در سافاریهای خودرویی حتماً باید وضعیت فنی خودروها پیش از حرکت بررسی شود و در حین برنامه، رانندگان و لیدرها با هم هماهنگ باشند.
پرداخت خلافی خودرو قبل از شروع سافاری
پیش از آنکه به دل جاده بزنیم و بهسمت رملهای کویری یا جنگلها برانیم، بهتر است بدهیهای خودروی خود را تسویه کنیم. عبور از سقف مجاز خلافی ممکن است برای ما چالشهای قانونی ایجاد کند و به توقیف خودرو در ایستبازرسیهای بینراهی منجر شود. با پرداخت خلافی خیالمان از بابت جریمههای دوبرابری هم راحت خواهد بود.
با توجه به ماهیت پرریسک مسیرهای آفرودی، باید حتماً از اعتبار بیمه شخص ثالث و بیمه بدنه خود اطمینان یابیم تا در صورت بروز حادثه، هزینههای کمرشکن آن گریبانگیرمان نشود.
تجهیزات مورد نیاز در سافاری
در تورهای سافاری تجهیزاتی مثل خودرو و لوازم آن توسط آژانس برگزارکننده آن فراهم میشود و فقط باید لوازم شخصی خود را به همراه داشته باشیم. اما در سفر با خودروی شخصی باید هم از نظر فنی و هم از نظر فردی برای رویارویی با شرایط خاص طبیعت آماده باشیم:
- لاستیک مناسب آفرود و زاپاس سالم و استاندارد؛
- وینچ برای بیرونکشیدن خودرو در صورت گیرکردن در شن یا گل؛
- جک هایلیفت (Hi-Lift) برای بالابردن خودرو در مسیرهای ناهموار یا تعویض چرخ؛
- بیل و تخته رهاسازی از شن؛
- کمپرسور باد برای تنظیم فشار لاستیک متناسب با مسیر؛
- جیپیاس یا نقشه آفلاین؛
- آب کافی؛
- جعبه کمکهای اولیه؛
- لباس مناسب فصل و منطقه؛
- عینک آفتابی و کرم ضدآفتاب؛
- کیسهخواب و چادر استاندارد در صورت شبمانی؛
- چراغ پیشانی یا چراغ قوه؛
- پاوربانک یا منبع برق همراه.
خطرات احتمالی سافاری
با وجود جذابیت و هیجان، سافاری خالی از ریسک نیست. طبیعت پیشبینیپذیر نیست و بیاحتیاطی در آن میتواند ما را به دردسر بیندازد؛ گمشدن در مناطق ناشناخته، گیرکردن خودرو در گل یا شن، آسیبدیدن خودرو در مسیرهای سنگلاخی، کمآبی و گرمازدگی در مناطق گرم یا حمله حیوانات وحشی، فقط بخشی از خطراتی هستند که ما را تهدید میکنند. به همین دلیل، بدون آمادگی فنی، تجهیزات کافی و شناخت مسیر نباید دل به جاده زد.
سافاری انفرادی در مناطق ناشناخته هم توصیه نمیشود. سفر گروهی، همراهداشتن راهنمای حرفهای و اطلاعدادن مسیر حرکت خود به دیگران از مهمترین اصول ایمنی در این نوع سفرها به شمار میروند.
مسئولانه سافاری کنیم
متأسفانه زیاد دیده میشود که در سافاری برخی نکات رعایت نمیشود و در نتیجه آن به مردم یا طبیعت منطقه آسیب میرسد. بهتر است با رعایت این نکات، مسئولانه رفتار کنیم:
- زبالههای خود را در طبیعت رها نکنیم.
- از مسیرهای مشخص و ماشینکوبها خارج نشویم تا به پوشش گیاهی اطراف آسیب نزنیم.
- به حیوانات نزدیک نشویم و به آنها دست نزنیم.
- سرخود به حیوانات غذا ندهیم و تعادل طبیعیشان را بر هم نزنیم.
- از ایجاد صدای بلند، پخش موسیقی و ایجاد آلودگی صوتی بپرهیزیم.
- از روشنکردن آتش در مناطق حساس خودداری کنیم.
- به جوامع محلی احترام بگذاریم.
- بدون مجوز وارد مناطق ممنوعه و زیستگاههای حفاظتشده نشویم.
حرف آخر
درنهایت اگر دوباره از خود بپرسیم «سافاری چیست»، پاسخ فقط یک ماجراجویی هیجانانگیز در دل طبیعت نیست؛ سافاری ترکیبی از مهارت رانندگی، آمادگی فنی خودرو، برنامهریزی دقیق و مسئولیتپذیری در برابر محیطزیست است. این تجربه زمانی لذتبخش و ایمن خواهد بود که هم راننده و هم خودرو برای شرایط خاص مسیر آماده باشند.
