جک بطری (Bottle Jack)

یکی از رایج‌ترین انواع جک است که دارای یک سیلندر هیدرولیک عمودی است و شکلی شبیه به یک بطری دارد. جک بطری که به آن جک روغنی بطری هم می‌گویند، با استفاده از فشار هیدرولیک، نیروی کمتری نسبت به جک‌های معمولی برای بالابری می‌طلبد. انواع جک روغنی ظرفیت‌های بالایی تا ۱۰ تن دارند،‌ ابعادشان برای حمل مناسب است و برای ماشین‌های بزرگ مانند SUVها هم جواب می‌دهند. بااین‌حال، فقط روی سطح صاف قابل استفاده هستند و اگر ارتفاع ماشین خیلی کم باشد، عملاً بی‌استفاده می‌شود.

جک لوزی یا قیچی

این جک که به جک لوزی، قیچی و خرچنگی هم معروف است، جک استانداردی محسوب می‌شود که معمولاً سازنده‌ها همراه با ماشین به مشتریان ارائه می‌کنند. جک لوزی مکانیسم پیچی دارد و با باز و بسته شدن، ظاهرش نیز به قیچی می‌زند. این جک بسیار سبک است و به‌راحتی در صندوق جا می‌شود. به‌علاوه، برای خودروهای معمول مانند پراید، پژو 405 و… ایدئال بوده و بهترین گزینه برای مواقع ضروری است. بااین‌حال، ظرفیت آن معمولاً از یک تن فراتر نمی‌رود و مدت زیادی نمی‌تواند خودرو را بالا نگه دارد.

جک سوسماری، زمینی یا فلور جک

این جک که به جک ترولی هم معروف است، وقتی باز می‌شود، شباهت زیادی به سوسمار پیدا می‌کند. جک سوسماری از یک سیستم هیدرولیک استفاده می‌کند و دارای یک دسته بلند است که اجازه می‌دهد با واردکردن نیروی حداقلی بتوان ماشین را برای پنچرگیری و… بالا برد. این جک برای تعمیرگاه‌ها و گاراژهای خانگی بسیار مناسب است، اما به‌خاطر ابعاد بزرگ و سنگینی عملاً قابلیت حمل ندارد و طبیعتاً نسبت به ۲ نوع قبلی گران‌تر است.

جک هیدرولیک بطری همراه با پمپ

این جک نسخه ارتقایافته جک بطری استاندارد است که در آن یک سیستم پمپ هیدرولیک به کار برده‌اند تا استفاده از آن ساده‌تر شود. بعضی از مدل‌های آن نیز دارای چرخ هستند تا راحت‌تر حمل شوند. جک هیدرولیک به نیروی بسیار کمی برای بالابردن ماشین نیاز دارد، اما نسبت به نوع استاندارد بزرگ‌تر و گران‌تر است.

جک پنوماتیک

این جک با استفاده از هوای فشرده‌شده، ماشین را بالا می‌برد و برای ماشین‌های سنگین و بزرگ گزینه‌ای سریع و ایدئال است. همچنین، بالابری را سریع انجام می‌دهد و وسیله‌ای قابل قبول برای کامیون‌ها و… است. بااین‌حال نیاز به کمپرسور هوا دارد و معمولاً استفاده تجاری و غیرخانگی دارد، به‌ویژه تعمیرگاه‌هایی که دائماً به بالابردن ماشین‌ها نیاز دارند.

جک برقی

این جک جدیدترین نوع این وسیله است که برای استفاده فقط باید آن را به برق یا باتری وصل کرد. گزینه مناسبی برای کسانی که حوصله یا توانایی استفاده از جک برقی را ندارند محسوب می‌شود. جک برقی مشخصاً استفاده راحتی دارد و برای افراد کم‌تجربه‌تر مناسب‌تر است، اما در عین حال به منبع برق نیاز دارد و نسبتاً هم گران است.

چک‌لیست جک‌زدن ماشین

قبل از اینکه به‌تفصیل به آموزش جک زدن ماشین بپردازیم، یک چک‌لیست کوتاه و بایدها و نبایدهای این کار را بررسی می‌کنیم:

• پارک‌کردن در زمین سفت: بهترین گزینه سطح بتنی است. جک‌زدن روی آسفالت در فصول خیلی گرم نیازمند احتیاط است.
• پارک‌کردن در جای مناسب: دور از ترافیک زیاد، قراردادن در دنده یک و کشیدن ترمز دستی.
• مهارکردن چرخ‌ها: با استفاده از گوه چرخ یا هر چیزی که تحمل وزن خودرو را داشته باشد.
• پیداکردن نقاط جک‌زدن: بسته به هر خودرو متفاوت است. اما معمولاً کنار چرخ‌ها قرار دارد.
• بالابردن و نصب استند:‌ به‌آرامی خودرو را بالا می‌بریم و استند جک را (در صورت نیاز به کار در زیر ماشین) نصب می‌کنیم. ماشین را به‌خوبی تکان دهید تا از پایداربودن وضعیت آن مطمئن شوید.
• پایین‌‌آوردن آرام و تدریجی ماشین: بعد از برداشتن استندها، ماشین را به‌آرامی پایین می‌آوریم.

آموزش جک زدن ماشین

به‌طور کلی، آموزش جک زدن ماشین برای همه انواع جک یکسان است. البته شاید نحوه استفاده از خود جک بسته به نوع آن متفاوت باشد، اما روندی که باید طی کرد، در هر حالت یکسان است. موضوع مهم در این بین این است که شما باید از جکی متناسب با ابعاد و وزن ماشین خود استفاده کنید. اما به‌طور کلی آموزش جک زدن سوسماری با جک لوزی تفاوتی ندارد.

مرحله اول: پارک‌کردن در محل امن و صاف

قبل از شروع هر چیز باید چند نکته مهم که ایمنی ما را حین جک‌زدن تأمین می‌کند رعایت کنیم:

• تا جای ممکن از جاده، خیابان و ترافیک دور شوید. بهترین جا مکان‌هایی مثل پارکینگ است. در غیر این‌ صورت حداقل در جایی پارک کنید که ماشین عبوری کمتری دارد.
• اگر در بزرگراه هستید، اولین نقطه امن را پیدا و ماشین را پارک کنید.
• باید سطحی صاف و بدون شیب و محکم را برای پارک‌‌کردن انتخاب کنید تا جک به سمتی کج نشود یا در زمین فرو نرود.
• روی زمین گلی، چمنی یا ماسه‌ای هرگز جک نزنید.

مرحله دوم: مهارکردن چرخ‌ها

با استفاده از گوه چرخ (که به آن دنده پنج هم می‌گویند) چرخ‌ها را مهار کنید تا هنگام قرارگیری جک، ماشین حرکت نکند و مکان آن تثبیت شود. این کار را با سنگ هم می‌توانید انجام دهید.

• اگر می‌خواهید جلو، سمت راننده را جک بزنید، عقب سمت شاگرد را با گوه مهار کنید و بالعکس.
• اگر دنده پنج ندارید، از آجر، سنگ یا تکه چوب یا هر چیزی که تحمل وزن خودرو را داشته باشد هم می‌توانید استفاده کنید.

مرحله سوم: پیداکردن محل جک زدن

بسته به مدل ماشین یا چرخی که می‌خواهید زیر آن جک بزنید، محل قرارگیری نقطه‌ جک نیز متفاوت است. در این مرحله باید دنبال این باشیم که جک لوزی یا جک سوسماری را کجای ماشین بزنیم. این نقاط را معمولاً سازنده ماشین در دفترچه راهنما مشخص می‌کند. این نقاط که در بیشتر خودروها به ۴ نقطه می‌رسند، به‌طور اختصاصی برای همین کار طراحی شده‌اند.

• کنار چرخ‌های جلو و عقب: رایج‌ترین جایی است که باید دنبال این نقاط بگردید. این نقاط معمولاً جوری طراحی شده‌اند که بدون اینکه نیاز باشد کل ماشین را بالا ببرید، می‌توانید با بالابردن همین یک طرف و زدن جک زاپاس را زیر ماشین بیندازید.
• کنار دیفرانسیل عقب: این نقطه نیز در بعضی از خودروها نقطه مناسبی برای جک‌زدن است و با متعادل‌کردن توزیع وزن ماشین، امکان کارکردن زیر آن را فراهم می‌کند.
• تیرهای عرضی جلو و عقب شاسی: برای استفاده از این نقاط، باید هم‌زمان از نقاط جک کناری خودرو نیز برای توزیع متناسب وزن ماشین استفاده کنید.

این مرحله بسیار مهمی است و باید به آن توجه داشت؛ زیرا اقدامات اشتباه مانند جک زدن زیر میل تعادل و… باعث آسیب‌رسیدن به ماشین می‌شود.

مرحله چهارم: نصب و بالابردن ماشین

اگر از جک هیدرولیکی استفاده می‌کنید، آن را به‌درستی زیر نقطه جک‌زدن قرار دهید و سپس پمپ کنید تا کم‌کم ماشین را بالا ببرد. اگر از جک‌‌های لوزی استفاده می‌کنید، با استفاده از آچار مخصوص آن، جک را در خلاف عقربه‌های ساعت بچرخانید تا ماشین را بالا ببرد. آن‌قدر بالا ببرید که وزن از روی چرخ برداشته و آزاد شود و حواستان به پایداری و تعادل ماشین باشد.

مرحله پنجم: قراردادن پایه یا استند جک

بدون استفاده از استند جک هرگز زیر ماشین نروید. این استندها را باید در نقاطی که تقویت شده‌اند (Pinch Welds) قرار دهید. معمولاً کنار نقاط جک‌زدن می‌توان آن‌ها را پیدا کرد. استند را زیر ماشین قرار دهید، ارتفاع آن را تنظیم و بسته به نوع آن، استند را قفل کنید. سپس نیاز است ماشین را با دست تکان دهید تا از پایداربودن وضعیت آن مطمئن شوید.

مرحله ششم: پایین‌آوردن ماشین

آخرین مرحله در آموزش جک زدن ماشین مشخصاً پایین‌آوردن ماشین است که باید به‌آرامی و تدریجی انجام شود. اگر از استند جک استفاده کرده‌اید، قبل از پایین‌‌آوردن ماشین، آن‌ها را بردارید.

نتیجه‌گیری پایانی

آموزش جک زدن ماشین به‌طور کلی در ۳ مرحله خلاصه می‌شود: رعایت ایمنی در پارک خودرو، پیداکردن نقاط جک‌زدن و استفاده از صحیح از استند و مهارکردن خودرو. با توجه به همین نکات، انجام این کار و در ادامه‌، تعویض لاستیک، کار چندان سختی نخواهد بود.