انواع جعبهفرمان
در کل دو نوع جعبهفرمان در خودروها به کار میرود:
- جعبهفرمان هیدرولیکی: در این سیستم پمپ هیدرولیک با فشار روغن، نیروی لازم برای چرخش چرخها را تأمین میکند. به همین دلیل، چرخش فرمان بسیار نرم و آسان است و لازم نیست نیروی زیادی صرف آن کنیم.
- جعبهفرمان برقی (EPS): اما در این سیستمها نیروی کمکی توسط یک موتور الکتریکی تأمین میشود. این سیستم نسبت به فرمانهای هیدرولیک ساختار پیچیدهتر، اما مصرف سوخت کمتری دارد.
نوع جعبه فرمان مگان، تیبا، 206 و برخی خودروهای دیگر، بسته به مدل و تیپ میتواند متفاوت باشد و همین موضوع روی قیمت و هزینه تعمیر آنها تأثیر میگذارد.
علائم خرابی جعبه فرمان کداماند؟
از خطرات خرابی جعبه فرمان اینکه مستقیم روی هدایت و کنترل خودرو اثر میگذارد و ممکن است سبب بروز حوادث سنگینی شود. اما خوشبختانه میتوانیم پیش از جدیشدن موضوع، از روی علائم و نشانههای موجود متوجه مشکل شویم و برای رفع آن اقدام کنیم. از مهمترین علائم خرابی جعبه فرمان میتوان به این ۷ مورد اشاره کرد:
بروز صدا در هنگام چرخاندن فرمان
نشانه واضح این مشکل صداست؛ یعنی وقتی فرمان را میچرخانیم، صدای تقتق، زوزه یا سوت به گوشمان میرسد. این صدا میتواند ناشی از خرابی بلبرینگها، دندهها یا کمبود روغن هیدرولیک (در سیستمهای هیدرولیکی) باشد.
سفتشدن فرمان
اگر متوجه شدیم که برای چرخاندن فرمان نسبت به قبل نیروی بیشتری لازم است، به احتمال زیاد مشکلی در جعبهفرمان وجود دارد.
کمبود یا نشت روغن هیدرولیک، خرابی پمپ هیدرولیک، گرفتگی فیلتر روغن، یا مشکل در خود مکانیزم جعبه فرمان (مثل خرابی دندهها) میتواند از دلایل وقوع این مشکل باشند. در سیستم فرمان برقی، خرابی موتور الکتریکی یا سنسورهای آن هم میتواند باعث سفتشدن فرمان شود.
گیجبودن یا خلاصی فرمان (لقی فرمان)
گاهی هم فرمان گیج میزند یا لق است؛ وقتی آن را میچرخانیم، چرخها بلافاصله واکنش نشان نمیدهند و با هم هماهنگ نیستند. ساییدگی دندهها، خرابی بوش و سیبکها یا شلبودن اتصالات سیستم فرمان میتواند باعث این مشکل شود که با تعویض بوش و دیگر قطعات درگیر رفع میگردد.
کشیدهشدن خودرو به یک سمت
یکی دیگر از علائم خرابی جعبه فرمان این است که خودرو مدام بهسمت چپ یا راست کشیده میشود، حتی زمانی که فرمان را صاف نگه داشتهایم. اگرچه این حالت بیشتر در اثر مشکلات جلوبندی (مانند خرابی سیبکها، طبقها یا تنظیم نبودن زوایای چرخها) یا تنظیمنبودن باد تایرها رخ میدهد، اما در مواردی میتواند ناشی از فشار نامتعادل روغن یا وجود لقی در اجزای داخلی جعبهفرمان هم باشد.
لرزش چرخهای جلو در سرعتهای پایین
اگر هنگام رانندگی با سرعت پایین، لرزشی را در فرمان یا چرخهای جلو احساس میکنیم، این لرزش میتواند به دلیل خرابی پلوسها، خرابی سگدست، ساییدگی در دندههای جعبهفرمان یا عدم بالانس چرخها باشد و باید بررسی شود.
روغنریزی سیستم هیدرولیک
مواردی که تاکنون اشاره شد، بهطور مشترک از علائم خرابی جعبه فرمان برقی و هیدرولیکی محسوب میشدند. اما روغنریزی و کاهش سطح روغن فقط جزو علائم خرابی جعبه فرمان پراید هیدرولیک و دیگر خودروهای دارای جعبه فرمان هیدرولیک است. در این حالت ممکن است در زیر خودرو، بهویژه در قسمت جلوی آن (که مربوط به سیستم هیدرولیک است) لکههای روغن مشاهده کنیم که خبر از نشتی میدهد.
این اتفاق اغلب به دلایلی مثل خرابی کاسهنمدها، شلنگهای هیدرولیک و پمپ هیدرولیک میافتد. اگر کمبود روغن را نادیده بگیریم، قطعات دیگر سیستم هیدرولیک هم بهمرور آسیب میبینند و ممکن است به خرابی کامل جعبهفرمان منجر شود.
شنیدن صدای غیرعادی در حالت درجا
گاهی هم هنگام درجاکارکردن موتور و با کمی گازدادن، صداهایی غیرعادی مثل وزوز و تقتق از ناحیه جعبهفرمان شنیده میشود. این علامت بیشتر در جعبه فرمانهای هیدرولیک و به دلیل خرابی یا فرسودگی پمپ به چشم میخورد.
برای رفع خرابی جعبه فرمان چه کنیم؟
برای رفع خرابی جعبهفرمان اول باید علت آن را متوجه شویم و بعد براساس آن یکی از اقدامات زیر را انجام دهیم. البته بهتر است کار را به متخصصان بسپاریم:
تنظیم مجدد فرمان
ممکن است فقط تنظیم قطعات و اجزای جعبهفرمان به هم ریخته باشد که در این صورت با تنظیم مجددشان، مشکل حل میشود.
تعویض یا تعمیر قطعات
اگر قطعه یا قطعاتی از جعبهفرمان فرسوده شده باشد یا بر اثر عواملی همچون ضربه و تصادف شکسته باشند، باید قطعه موردنظر را تعمیر یا تعویض کرد.
رفع نشتی روغن یا مایع فرمان
گاهی هم مایع فرمان نشت کرده است که ممکن است از پارگی شلنگ، شلشدن اتصالات مرتبط یا ترکخوردگی و سوراخشدن خود پمپ باشد. در این حالت باید اتصالات سفت شده و پمپ یا شلنگ جایگزین شوند.
تغییر کل جعبهفرمان
در بدترین حالت هم ممکن است کل جعبهفرمان خراب شده باشد و دیگر قابل تعمیر نباشد. در این شرایط چارهای بهجز جایگزینی کل سیستم آن نیست.
حرف آخر
در کل با سرویس دورهای خودرو و جعبهفرمان، عمر مفید آن را افزایش میدهیم و پیش از ایجاد خرابی جدیتر، مشکلات آن را متوجه میشویم. با علائم خرابی جعبه فرمان هم که آشنا شدیم؛ در صورت مشاهده هرکدام از آنها بهتر است سریع به تعمیرگاه مراجعه کنیم تا با خیالی راحت پشت فرمان بنشینیم.
