سنسور موقعیت میل سوپاپ (Camshaft Position)

این سنسور موقعیت و زاویه لحظه‌ای میل سوپاپ را به ECU گزارش می‌دهد. میل سوپاپ وظیفه باز و بسته‌ کردن سوپاپ‌های موتور را به عهده دارد و اطلاعات این سنسور به هماهنگی حرکت آن‌ها با پیستون‌ها و عملکرد دقیق سیستم زمان‌بندی‌شان (VVT) کمک می‌کند. سنسور موقعیت میل سوپاپ نقش مهمی در استارت‌خوردن سریع خودرو و مصرف بهینه سوخت آن دارد.

سنسور دور موتور (RPM)

سنسور دور موتور با نام سنسور موقعیت میل‌لنگ هم شناخته می‌شود؛ چون درواقع تعداد دفعات چرخش میل‌لنگ در هر دقیقه و موقعیت دقیق آن را می‌شمرد و تحت کنترل دارد. واحد کامپیوتر خودرو با داده‌های این سنسور متوجه می‌شود که موتور با چه سرعتی در حال چرخش است و هر پیستون در چه موقعیتی قرار دارد. به این ترتیب می‌تواند زمان‌بندی تزریق سوخت و جرقه‌زدن شمع‌ها را دقیق انجام دهد تا احتراق کامل و بدون وقفه انجام شود.

سنسور مپ (MAP)

سنسور مپ یکی از مهم‌ترین انواع سنسور خودرو به حساب می‌آید که وظیفه دارد فشار هوای داخل مانیفولد ورودی موتور را اندازه‌گیری کند. مانیفولد لوله‌ای است که هوا پس از عبور از فیلتر و دریچه گاز وارد آن می‌شود تا به سیلندرها برسد. واحد کنترل موتور براساس اطلاعات این سنسور، مقدار سوخت لازم برای احتراق را تنظیم می‌‌کند و نسبت هوا و سوخت را دقیق و بهینه نگه می‌دارد.

اگر فشار بالا باشد، یعنی دریچه گاز بازتر شده و هوای زیادی وارد موتور شده است، پس ECU سوخت بیشتری تزریق می‌کند. و برعکس، وقتی فشار کم است (در حالت دور آرام یا درجا)، ECU می‌فهمد که باید سوخت کمتری بدهد.

سنسور جریان هوا (MAF)

یکی دیگر از انواع سنسورهای خودرو، سنسور جریان هواست. این سنسور بین فیلتر هوا و مانیفولد ورودی قرار می‌گیرد و برخلاف سنسور MAP که فشار هوا را اندازه‌گیری می‌کند، مقدار واقعی هوای عبوری را مستقیم می‌سنجد. همین باعث می‌شود ECU بتواند با دقت بسیار بیشتری میزان سوخت تزریقی را تنظیم کند.

سنسور دمای هوای ورودی (ATS)

سنسور ATS دمای هوایی را که وارد مانیفولد می‌شود، می‌سنجد. این سنسور معمولاً در مسیر ورودی هوا (قبل از مانیفولد یا در داخل آن) نصب می‌شود و مثل یک دماسنج دقیق عمل می‌کند.

دمای هوا نقش مهمی در عملکرد موتور دارد. هوای سرد چگال‌تر است و اکسیژن بیشتری دارد، بنابراین برای احتراق بهتر به سوخت بیشتری نیاز دارد. اما هوای گرم اکسیژن کمتری دارد و باید سوخت کمتری تزریق شود. به این ترتیب، موتور در هر شرایط آب‌و‌هوایی عملکرد بهینه‌ای خواهد داشت.

سنسور دریچه گاز (TPS)

سنسور TPS روی محور دریچه گاز نصب شده است و هر بار زاویه بازشدن آن را اندازه‌گیری می‌کند و به واحد کامپیوتر اطلاع می‌دهد. هرچه پدال را بیشتر فشار دهیم، دریچه بازتر می‌شود، این واحد هم متوجه می‌شود که سوخت بیشتری تزریق کند تا موتور قدرت بیشتری تولید ‌کند. در نتیجۀ عملکرد این سنسور است که خودرو نرم و روان و بدون ریپ‌زدن شتاب می‌گیرد.

سنسور دمای آب یا خنک‌کننده موتور (CTS)

سنسور خنک‌کننده، دمای مایع خنک‌کننده موتور را اندازه‌گیری می‌کند. مایع خنک‌کننده در داخل موتور جریان دارد تا از داغ‌شدن بیش از حد آن جلوگیری کند. سنسور CTS روی سرسیلندر یا نزدیک ترموستات نصب می‌شود تا دمای واقعی موتور را سریع برآورد کند.

اگر موتور رو به سردی برود، ECU سوخت بیشتری تزریق می‌کند که خاموش نکند و وقتی دمای موتور از حد مشخصی بالاتر برود، دستور روشن‌شدن فن را می‌دهد تا خنک شود.

سنسور اکسیژن (O2)

از دیگر انواع سنسورهای خودرو، سنسور اکسیژن است. این سنسور مقدار اکسیژن موجود در گازهای خروجی از اگزوز را می‌سنجد تا واحد کامپیوتر بفهمد که آیا نسبت سوخت به هوا درست تنظیم شده یا نه. چون هرچه موتور می‌سوزاند، بازتاب آن در دود خروجی مشخص است. این سنسور روی منیفولد اگزوز یا کمی بعد از آن نصب می‌شود تا گازهای حاصل از احتراق را مستقیم حس کند. در خودروهای جدید ۲ سنسور اکسیژن وجود دارد که قبل و بعد از مبدل کاتالیزوری قرار می‌گیرند و به این ترتیب گزارش دقیق‌تری ارائه می‌دهند.

سنسور ضربه (Knock)

کوبش موتور یا همان ناک زمانی اتفاق می‌افتد که مخلوط هوا و سوخت در سیلندر زودتر از زمان مقرر منفجر شود. این کوبش همراه با صدای تق‌تق است و فشار زیادی به قطعات موتور وارد می‌آورد. یعنی اگر کنترل نشود، به آسیب‌های اساسی و پرهزینه منجر می‌شود.

سنسور ناک روی بلوک سیلندر نصب می‌شود تا این لرزش‌ها و ارتعاشات غیرعادی را تشخیص دهد و بلافاصله به ECU سیگنال بدهد تا زمان جرقه‌زنی را کمی به تأخیر بیندازد و احتراق به‌شکلی نرم‌تر و بدون ضربه انجام شود.

سنسور سرعت خودرو (VSS)

این سنسور روی گیربکس یا چرخ‌ها نصب می‌شود و با شمارش تعداد چرخش شفت خروجی گیربکس یا چرخ‌ها، سرعت خودرو را محاسبه می‌کند. با اطلاعات آن، ECU زمان تعویض دنده را در گیربکس‌های اتوماتیک تعیین می‌کند، برای جلوگیری از لغزش، سیستم ABS و ESP هماهنگ می‌شوند و عملکرد کروز کنترل ثابت نگه داشته می‌شود. نمایش سرعت روی صفحه کیلومتر هم از عملکردهای این سنسور محسوب می‌شود.

سنسور ولتاژ (Voltage)

یکی دیگر از انواع سنسورهای خودرو، سنسور ولتاژ است. به‌طور معمول سنسور ولتاژ در نزدیکی باتری یا درون جعبه تقسیم برق خودرو نصب می‌شود تا بتواند به‌راحتی به ورودی‌های مختلف برق دسترسی داشته باشد. این سنسور اطلاعاتی مثل سطح ولتاژ، جریان و فرکانس را با ارسال سیگنال‌های آنالوگ پردازش می‌کند و در صورت وجود نوسانات یا قطعی برق، آلارم‌ می‌دهد. یعنی در شرایط مختلف مانند روشن‌بودن کولر یا چراغ‌ها به واحد کنترل مرکزی در مدیریت مصرف برق کمک می‌کند.

سنسور سطح بنزین (Fuel Level)

این حسگر میزان بنزین موجود در باک را اندازه‌ می‌گیرد و روی صفحه کیلومتر به‌صورت عقربه یا عدد دیجیتال نمایش می‌دهد. معمولاً هم در داخل باک و کنار پمپ بنزین نصب می‌شود و از یک شناور تشکیل شده که روی سطح بنزین قرار می‌گیرد. با بالا و پایین رفتن سطح سوخت، شناور حرکت می‌کند و موقعیت آن توسط یک مقاومت ویژه (پتانسیومتر) به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌شود.

سنسور فشار روغن (Oil Pressure)

سنسور فشار روغن هم یکی دیگر از انواع سنسورهای خودرو است که فشار روغن را می‌سنجد و اطلاع می‌دهد.

روغن موتور در روانکاری قطعات متحرک، خنک‌کاری و کاهش سایش آن‌ها نقشی حیاتی دارد. اگر فشار آن پایین بیاید، قطعات داخلی موتور در معرض اصطکاک و آسیب شدید قرار می‌گیرند و ممکن است حتی موتور کامل خراب شود. این سنسور در مسیر عبور روغن نصب می‌شود و فشار واقعی آن را حس می‌کند. اگر مقدار فشار از حد استاندارد پایین‌تر بیاید، سنسور فوری سیگنال هشدار می‌فرستد و چراغ هشدار روغن روی صفحه کیلومتر روشن می‌شود.

سنسور پارک

به جدول سنسورهای خودرو باید سنسور پارک را هم اضافه کنیم. این سنسور به راننده کمک می‌کند که پارک آسان‌تر و ایمن‌تری داشته باشد و موانع اطراف وسیله نقلیه را تشخیص دهد.

این سنسورها معمولاً در سپرهای جلو و عقب نصب می‌شوند. آن‌ها یک‌سری امواج اولتراسونیک در فضا منتشر می‌کنند و با تحلیل پژواک برگشتی، فاصله خودور تا موانع را محاسبه می‌کنند. سپس این اطلاعات را به واحد کنترل سیستم پارک می‌فرستند و راننده از طریق هشدار صوتی یا تصویری از میزان نزدیکی به مانع مطلع می‌شود.

در خودروهای پیشرفته‌تر، در صورت بی‌توجهی راننده، سیستم ترمز فعال می‌شود و خودرو را نگه می‌دارد. این سنسورها تا حد زیادی خطاهای رانندگی و تصادفات را کاهش می‌دهند.

علائم خرابی سنسورهای خودرو

اگر علائم خرابی سنسورها را به‌موقع تشخیص دهیم، از آسیب‌های جدی‌تر به موتور جلوگیری می‌شود و هزینه‌های تعمیراتمان کاهش می‌یابد. علائم خرابی بسیاری از این سنسورهای معرفی‌شده به هم شبیه است. چون اغلب مربوط به موتور هستند و مستقیم روی تنظیم نسبت سوخت و هوا، زمان‌بندی جرقه، کیفیت احتراق و کنترل پایداری آن اثر می‌گذارند. بنابراین، خرابی هریک از آن‌ها می‌تواند عملکرد موتور را مختل کند و باعث بروز چنین علائمی شود:

• روشن‌شدن چراغ چک موتور؛
• افزایش مصرف سوخت؛
• بدکارکردن موتور یا ریپ‌زدن؛
• نوسان دور موتور در حالت درجا؛
• افت توان و شتاب‌گیری ضعیف؛
• استارت‌نخوردن خودرو؛
• یا خاموش‌کردن ناگهانی خودرو.

اغلب در دفترچه راهنمای خودروها جدول عیب یابی سنسورها و عملگرهای خودرو ارائه می‌شود که می‌توانیم در شرایط اضطراری به آن مراجعه کنیم.

حرف آخر

انواع سنسورهای خودرو چون حواس پنج‌گانه انسان عمل می‌کنند و با اطلاعاتی که به واحد مرکزی می‌فرستند عملکرد، ایمنی و بهره‌وری آن را در حالت بهینه خود نگه می‌دارند. هنگام خرید ماشین می‌توانیم به سنسورهای موجود در آن دقت کنیم و مطمئن شویم که از هر لحاظ رانندگی را برای ما راحت‌تر و ایمن‌تر می‌سازد.