عملکردهای ایدئال یک خودروی هوشمند
تصور بسیاری از افراد از هدف نهایی خودروهای هوشمند این است که مانع وقوع تصادفات شوند و رانندگی را برای آدمها ایمنتر کنند. مثلاً بسیاری از تصادفها به دلیل خوابآلودگی راننده اتفاق میافتد. در چنین شرایطی، یک خودروی هوشمند با سنجش و ارزیابی میزان حرکت چشمهای راننده در مقایسه با حالت عادی و هوشیار او، میتواند به او هشدار دهد.
در بعضی دیگر از خودروهای هوشمند، طبق قواعد ایمنی ازپیشتعیینشده تصمیم گرفته میشود. مثلاً ممکن است شامل سنسور یا ردیاب فرمانی باشند که به حرکتهای چرخشی فرمان، در صورتی که از حد مشخصی بیشتر شوند، واکنش نشان میدهد. یا سیستمی که زاویه سر راننده را اندازهگیری میکند و اگر سر بیش از حد به جلو خم شود، هشدار میدهد.
در سال ۲۰۱۰ شرکتی ژاپنی سیستمی برای کامیونهای تجاری طراحی کرد که الگوها و تنوعپذیریهای منحصربهفرد رفتاری رانندگان را با درنظرگرفتن متغیرهایی مانند زمان تجزیه و تحلیل میکرد. به این ترتیب، با استفاده از الگوریتمهای محاسباتی، بهطور پیشگیرانهای زمان استراحت را به راننده پیشنهاد میداد تا هم هوشیاری او حفظ شود و هم تصادف کاهش پیدا کند.
ویژگیهای اصلی خودروهای هوشمند
بهطور کلی اصل موضوع اینجا درباره انواع ماشین هوشمند خارجی است؛ زیرا این نوع وسایل نقلیه در ایران هیچ جایگاهی ندارند و خودروساز ایرانی دههها از این فناوری به دلایل مختلف عقب افتاده است. خودروهای هوشمند در ۶ بخش کلیدی عملکرد کاملاً متفاوتی نسبت به خودروهای معمولی دارند که ششمین بخش آن عملاً بحث ماشین های آینده و ادغام آن با هوش مصنوعی است:
ویژگیهای پیشرفته مرتبط با ایمنی
همانطور که در بالا هم اشاره کردیم، هسته اصلی خواست بازار از خودروهای هوشمند، ارتقای ایمنی است. بسیاری از این خودروهای هوشمند دارای ویژگیهای ایمنی مانند اجتناب از برخورد هستند و با استفاده از سنسورها و دوربینها میتوانند هرگونه خطر را در اطراف ماشین تشخیص دهند.
نکته قابل توجه این ویژگی این است که در شرایط حساس میتوانند در رانندگی دخالت کنند و مثلاً ترمز بگیرند یا فرمان را بچرخانند تا از تصادف جلوگیری شود! یکی دیگر از این ویژگیهای ایمنی، کمک برای بین خطوط ماندن و حفظکردن مسیر (لاین) است. این تکنولوژی با کنترل فرمان به راننده کمک میکند مسیر مستقیم خود را در لاین خودش حفظ کند و از آن منحرف نشود.
از دیگر فناوریهای ایمنی میتوان به کروز کنترل تطبیقی اشاره کرد. این ویژگی ماشینهای جلوتر را تشخیص میدهد و نسبت به جریان ترافیک پیشِرو، سرعت مناسب خودرو را تنظیم میکند. تمامی این ویژگیها درنهایت شانس وقوع تصادفات را کم میکند. نحوه عملکرد سیستم اورژانسی فولکس واگن را وقتی راننده به هر دلیلی پشت فرمان خوابش میبرد یا بیهوش میشود میتوانید در این ویدئو مشاهده کنید.
بیشتر بخوانید: بررسی کامل مزایا و معایب خودروهای برقی در ایران
اتصال بهبودیافته
منظور از اتصال در خودروی هوشمند، ابزارهایی است که رانندگی را سادهتر و لذتبخش میکند. بیشتر این خودروها دارای سیستمهای اطلاعاتی و سرگرمی هستند که با گوشیهای هوشمند سازگارند و راننده بهواسطه آنها در کنسول خودرو میتواند مسیریابی کند، موسیقی آنلاین گوش دهد و از اپلیکیشنهای ارتباطیاش هم همزمان استفاده کند.
ادغامی که این سیستمها با گوشیهای هوشمند پیدا کردهاند بهگونهای است که راننده را گیج نمیکند و باعث میشود ضمن اینکه توجه راننده به جاده و مسیر باقی میماند، اسباب راحتی و ارتباطی او نیز فراهم شود.
البته این اتصال بهبودیافته لزوماً به یک صفحهنمایش لمسی و… محدود نمیشود. مواردی مانند فناوری تشخیص صدا که در گوشیهای هوشمند وجود دارد نیز در این سیستمها تعبیه شدهاند که به حفظ دوچندان ایمنی در کنار حفظ اتصال و ارتباط کمک میکند.
خودروهای خودران
یکی از ویژگیهای جذاب خودروهای هوشمند، قابلیت خودرانبودن آن است. بهتازگی و در سالهای اخیر در نسخههای تجاری مانند تاکسیها از ماشین هوشمند بدون راننده نیز رونمایی شده است. بعضی از خودروهای هوشمند قابلیت نیمهخودران و بعضی دیگر قابلیت تمامخودران دارند. یکی از عملکردهای خاص این ویژگی مربوط به پارک دوبل خودکار است که مشکل بسیاری از رانندگان را حل میکند.
سیستم نیمهخودران در بزرگراهها میتواند افزایش سرعت، فرمان و کاهش سرعت و ترمزگیری را کنترل کند. شرکتهایی مانند تسلا و وایمو از پیشروهای بازار خودروهای خودران و بدون راننده هستند. همچنین، شرکتهای مطرحی مانند مرسدس بنز، تویوتا، بیامدبلیو، هوندا و آئودی نیز خودروهایی مجهز به سیستم خودران محدود ارائه میکنند.
برای این ویژگی ۶ سطح تعریف میشود:
- سطح ۰: بدون خودکارسازی. انسان بهطور کامل رانندگی میکند.
- سطح ۱: کمکراننده (مثل کروز کنترل تطبیقی).
- سطح ۲: خودکارسازی جزئی (مثل اتوپایلوت در ماشین هوشمند تسلا، حفظ خودرو بین خطوط).
- سطح ۳: خودکارسازی مشروط. خودرو رانندگی میکند، اما انسان باید هوشیار بماند.
- سطح ۴: خودکارسازی بالا. در برخی شرایط نیازی به دخالت راننده نیست.
- سطح ۵: خودکارسازی کامل. کاملاً بدون راننده.
ابداعات دوستدار محیطزیست
طبیعی است که این همه پیشرفت در ساخت خودروهای هوشمند بتواند به کاهش گازهای گلخانهای نیز کمک کند؛ زیرا بسیاری از این خودروها برقی هستند و طبیعتاً آلایندگی بسیار کمتری نسبت به خودروهای بنزینی دارند. غیر از انواع هیبریدی، بیشتر مدلهای هوشمند تماماً برقی هستند و اصلاً باک بنزین ندارند.
بعضی از این خودروهای هوشمند حتی سیستم صرفهجویی در انرژی هم دارند. مانند سیستم ترمزهای احیاکننده که انرژی هنگام ترمزکردن را بازیافت و از آن برای شارژکردن باتری ماشین و… استفاده میکند.
شخصیسازی تجربه رانندگی
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این خودروها این است که افراد میتوانند محیط داخل ماشین هوشمند را طبق سلیقه خود تغییر دهند. تنظیمات راحتی در صندلی، ارتفاع و زاویه فرمان، کنترل دمای داخل کابین و بسیاری از موارد دیگر بهشکل دقیق قابل کنترل است و برای شرایط مختلف مثلاً تابستان و زمستان میتوان پروفایل اختصاصی با تنظیمات مشخص ذخیره کرد تا در زمان خودش بتوان آن را در کسری از ثانیه فعال کرد.
همچنین، این خودروها قابلیت این را دارند که الگوهای میزان استفاده از ماشین را یاد بگیرند و به راننده نکاتی را پیشنهاد دهند تا شرایط رانندگی را به بهینهترین حالت ممکن برسانند.
ادغام با هوش مصنوعی (Ai)
هوشمندی قبلی خودروهای امروزیتر کمکم در حال ترکیب با هوش مصنوعی است. این هوش مصنوعی بر تصمیمگیریها، پیشبینی نوع نگهداری از ماشین (مثلاً فرارسیدن زمان تعویض روغن موتور و…) و شخصیسازی تأثیر بسزایی گذاشته است:
- سیستم ADAS یا همان سیستم پیشرفته کمکراننده: تمام یا نیمهخودران بودن یا کلاً بدون راننده شدن ماشینهای هوشمند ناشی از همین سیستم است.
- ایجاد دوقلوهای دیجیتالی و شبیهسازی مولد: با هوش مصنوعی شرکتها میتوانند یک قل دیجیتالی از یک ماشین فیزیکی یا یک سیستم بسازند و بهطور پیوسته از آن داده جمعآوری کنند. از نسخه دیجیتالی میتوان برای آموزش و تأیید اعتبار نرمافزارهای رانندگی خودران استفاده کرد.
- نگهداری و تشخیص پیشبینانه: هوش مصنوعی با تحت نظر گرفتن دادههای وسیله نقلیه در لحظه میتواند ناهنجاریها و مشکلات بالقوه را قبل از اینکه شدت بگیرند، شناسایی کند. همچنین، سرویسهای دورهای را یادآوری میکنند و درمجموع هزینه را کاهش میدهند.
قیمت ماشین هوشمند
خودروهای هوشمند در جهان نسبت به مدلهای معمولی میتوانند بین ۳۰ تا ۷۰درصد گرانتر باشند. اما بهطور میانگین قیمت آنها در ۲۰۲۶ در جهان بهصورت زیر است:
- تسلا Model 3: حدود ۳۸ تا ۵۶ هزار دلار
- تسلا Model Y: حدود ۴۱ تا ۶۱ هزار دلار
- تسلا Model S: حدود ۱۱۱ تا ۱۶۱ هزار دلار
- تسلا Model X: حدود ۱۱۶ تا ۱۶۱ هزار دلار
- مرسدس بنز S-Class با Drive Pilot: معمولاً حدود ۱۲۰+ هزار دلار
- مرسدس بنز EQ S / EQE: حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰+ هزار دلار
- بیامدبلیو iX: حدود ۷۵ تا ۱۱۰ هزار دلار
- بیامدبلیو 5/7 Series: حدود ۶۰ تا ۱۳۰+ هزار دلار
- ژیپنگ P7 / G6 / G9: حدود ۲۵ تا ۶۰ هزار دلار (بسته به مدل و بازار)
- BYD (برخی مدلها با پکیجهای هوشمند): حدود ۱۵ تا ۵۰ هزار دلار
- NIO (مدلهای مختلف): حدود ۴۵ تا ۸۰+ هزار دلار
در این بین شرکتهایی هم هستند که اگرچه مستقیماً خودروی هوشمند تولید نمیکنند، اما بسته کامل فناوری هوشمندسازی خودرو را به خودروسازها ارائه میکنند. مانند هواوی که توانسته است به خودروهای هوشمند چینی در این زمینه کمک بزرگی کند.
ماشین هوشمند ایرانی
در ایران به آن معنا خودروی هوشمند نداریم؛ یعنی اینکه سایپا یا ایران خودرو، حداقل در زمان نگارش این مطلب چیزی «تولید» نکردهاند که هوشمند باشد. اما بعضی خودروهای مونتاژی مانند اکستریم VX و تیگو ۸ پرو بهنوعی معدود خودروهای هوشمند در ایران محسوب میشوند.
مثلاً تیگو ۸ پرو که لزوماً جزو ماشین های خودران در ایران محسوب نمیشود و صرفاً یک ماشین هوشمند نیمهخودران سطح ۲ است، از سیستمهایی مانند هشدار برخورد با مانع هنگام بازشدن درها، هشدار ترافیک جانبی، کروز کنترل تطبیقی و… بهره میبرد.
اکستریم VX تیز دارای کروز تطبیقی با سرعت کامل است که با تکنولوژیهایی مانند رادار موج میلیمتری و دوربین خودرو، میتواند فاصله ایمن با خودروی جلویی را حفظ کند. همچنین، با داشتن سیستم کروز یکپارچه به خودرو اجازه میدهد که در مرکز لاین حرکت کند.
قیمت اکستریم VX در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۲ میلیارد تومان و قیمت تیگو ۸ پرو نیز به حدود ۹ میلیارد تومان میرسد! البته ریرا محصول ایران خودرو نیز آپشنهای محدود هوشمندی مانند کروز کنترل و محدودکننده سرعت را دارد و شاید بتوان گفت نزدیکترین محصول داخلی کمی هوشمند همین ریرا باشد که قیمت آن در سال ۱۴۰۵ حدود ۴ میلیارد تومان است.
سخن پایانی
خودروهای هوشمند دائماً در حال پیشرفت هستند و شاید کمتر رسانهای حداقل در ایران بتواند پابهپای همه تحولات این حوزه بیاید. موضوع مهم در این بین این است که ادغام ماشینهای هوشمند با هوش مصنوعی در حال شدتگرفتن است و همین اتفاق میتواند آینده جذابی را در این حوزه رقم بزند.
