مجازات رانندگی بدون گواهینامه
طبق ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی، رانندگی بدون گواهینامه جرم محسوب میشود و برای آن حبس تعزیری تا دو ماه، جزای نقدی تا ۳۳ میلیون ریال یا هر دو در نظر گرفته شده است. بنابراین، مجازات رانندگی بدون گواهینامه برای بار اول ۱۴۰۵ شامل حبس تعزیری تا دو ماه یا جزای نقدی تا ۳۳ میلیون ریال یا هر دو مجازات است. جریمه نداشتن گواهینامه نیز در همین چارچوب تعیین میشود و در صورت تکرار، مجازات راننده شدیدتر خواهد بود.
از مهمترین پیامدهای رانندگی بدون گواهینامه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- توقیف وسیله نقلیه: در صورت رانندگی بدون گواهینامه، ممکن است خودرو مطابق مقررات مربوط توقیف شود.
- معرفی به مرجع قضایی: رانندگی بدون گواهینامه جرم محسوب میشود و میتواند موجب تشکیل پرونده و رسیدگی قضایی شود.
- پرداخت خسارت و دیه: نداشتن گواهینامه به این معنا نیست که شرکت بیمه از پرداخت خسارت به شخص زیاندیده خودداری میکند. طبق ماده ۱۵ قانون بیمه اجباری شخص ثالث، شرکت بیمه خسارت شخص زیاندیده را پرداخت میکند و در موارد مقرر قانونی میتواند برای بازپسگیری تمام یا بخشی از مبلغ پرداختشده به راننده مسبب حادثه مراجعه کند.
- مجازات سنگینتر در صورت تکرار تخلف: مجازات رانندگی بدون گواهینامه برای بار دوم و بیشتر سنگینتر است؛ یعنی اگر فردی دو یا چند بار بدون گواهینامه رانندگی کند، مجازات او افزایش مییابد و در صورت تکرار جرم، طبق ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی به دو تا شش ماه حبس محکوم میشود.
نکته مهم: مجازات رانندگی بدون گواهینامه زیر ۱۸ سال با توجه به سن فرد و شرایط پرونده میتواند با افراد بزرگسال متفاوت باشد و موضوع از نظر مقررات کیفری نیز بررسی میشود.
بیشتر بخوانید: همهچیز درباره طرح بخشودگی جرایم بیمه شخص ثالث
دیه تصادف منجر به فوت بدون گواهینامه
مطابق قانون جدید تصادف بدون گواهینامه، در تصادفات رانندگی منجر به فوت، اگر راننده فاقد گواهینامه باشد، وضعیت پرداخت دیه به شرایط حادثه بستگی دارد.
به طور کلی وقتی رانندهای بدون گواهینامه باعث حادثه شود، طبق ماده ۱۵ قانون بیمه اجباری شخص ثالث، خسارت به شخص زیاندیده پرداخت خواهد شد. در ماده ۱۵ قانون بیمه اجباری شخص ثالث آمده است که در موارد زیر بیمهگر مکلف است بدون هیچ شرط و اخذ تضمین، خسارت زیاندیده را پرداخت کند و پس از آن میتواند به قائممقامی زیاندیده از طریق مراجع قانونی برای دریافت تمام یا بخشی از وجوه پرداختشده به شخصی که موجب خسارت شده است – یعنی راننده مقصر – مراجعه کند:
- اثبات عمدی بودن نزد مراجع قضایی.
- رانندگی در حالت مستی یا استعمال مواد مخدر یا روانگردان مؤثر در وقوع حادثه که به تأیید نیروی انتظامی یا پزشکی قانونی یا دادگاه رسیده باشد.
- در صورتی که راننده مقصر، فاقد گواهینامه رانندگی باشد یا گواهینامه او متناسب با نوع وسیله نقلیه نباشد.
- در صورتی که راننده مسبب، وسیله نقلیه را سرقت کرده یا از مسروقه بودن آن، آگاه باشد.
این حکم درباره تصادف راننده بدون گواهینامه با انواع وسایل نقلیه، از جمله خودرو و موتورسیکلت نیز مطرح است. برای مثال، در تصادف موتور یا سایر حوادث رانندگی، اگر راننده فاقد گواهینامه باشد، وضعیت پرداخت خسارت و دیه راننده یا سایر افراد آسیبدیده باید با توجه به نقش هر فرد در حادثه و شرایط پرونده بررسی شود. به همین دلیل، زیاندیده تصادف بدون گواهینامه همچنان میتواند در چارچوب قانون از حمایت بیمه شخص ثالث برخوردار شود.
بااینحال، این موضوع درباره خود راننده مقصر متفاوت است. رأی وحدت رویه شماره ۸۰۶ دیوان عالی کشور، مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۴، با توجه به هدف قانون بیمه شخص ثالث، حمایت از اشخاص ثالث زیاندیده را مبنای پرداخت خسارت دانسته است. بنابراین، نمیتوان مقررات حمایت از شخص ثالث را درباره رانندهای که خودش مسبب حادثه و زیاندیده آن است، اجرا کرد.
به زبان ساده، اگر راننده بدون گواهینامه باعث فوت یا آسیب شخص دیگری شود، بیمه در چارچوب قانون خسارت شخص زیاندیده را پرداخت میکند و امکان رجوع به راننده مقصر را دارد. اما اگر خود راننده بدون گواهینامه، مسبب حادثه و زیاندیده باشد، نمیتواند از مزایای مربوط به اشخاص ثالث استفاده کند.
بیشتر بخوانید: کد یکتا بیمه شخص ثالث چیست و چطور با آن استعلام بگیریم؟
مراحل شکایت از راننده بدون گواهینامه
اگر رانندهای بدون گواهینامه باعث تصادف شود، فرد زیاندیده میتواند از او شکایت کند. مراحل شکایت شامل موارد زیر است:
- ثبت شکایت در کلانتری: ابتدا باید به نزدیکترین کلانتری مراجعه کرده و گزارش حادثه را ثبت کنید.
- دریافت گزارش پلیس: پلیس راهنمایی و رانندگی گزارشی از تصادف تهیه میکند که در روند شکایت استفاده میشود.
- مراجعه به دادسرا: پس از ثبت شکایت، پرونده به دادسرای عمومی و انقلاب ارجاع داده میشود.
- ارائه مدارک و مستندات: مدارکی مانند گزارش پلیس، عکسهای حادثه، گواهی پزشکی (در صورت آسیب جسمی) و سایر مستندات باید ارائه شوند.
- رسیدگی قضایی: دادگاه براساس شواهد و قوانین، حکم مناسب را صادر میکند. راننده بدون گواهینامه ممکن است به پرداخت خسارت، دیه و حتی حبس محکوم شود.
جمعبندی
رانندگی بدون گواهینامه در ایران تخلفی جدی محسوب میشود و مجازاتی ازجمله جریمه نقدی، حبس تا دو ماه، توقیف وسیله نقلیه و معرفی به دادگاه برای بار اول را دارد. در صورت وقوع تصادف، بیمه شخص ثالث خسارت زیاندیده را پرداخت میکند، اما مبلغ را از راننده مقصر بازپس میگیرد. حتی اگر تصادف به فوت منجر شود، بیمه دیه را پرداخت میکند، ولی راننده مسئول بازپرداخت آن خواهد بود.
مطابق قانون جدید تصادف بدون گواهینامه، جبران خسارت در زمان تصادف به هر شکل و هر نحوی که باشد با مجازاتی نظیر حبس ۴ تا ۶ ماه، ممنوعیت رانندگی تا پنج سال و عدم پوشش بیمهای همراه است.
